Levens-verzekering en successierechten in België: hoe optimaliseert u de overdracht van uw vermogen?

Een levensverzekering kan deel uitmaken van een strategie voor vermogensoverdracht, maar ontsnapt niet automatisch aan successierechten.

Een veelvoorkomend misverstand is dat het kapitaal dat rechtstreeks aan de aangewezen begunstigde wordt uitgekeerd, noodzakelijk vrijgesteld zou zijn. In België moet een onderscheid worden gemaakt tussen de werking van de verzekeringsovereenkomst en de fiscale behandeling ervan. Afhankelijk van de structuur van het contract, de betrokken personen, de herkomst van de middelen en het bevoegde Gewest kan het kapitaal dat bij overlijden wordt uitgekeerd, onderworpen zijn aan successierechten.

Voordat u kiest voor beleggings- en levensverzekeringsoplossingen met het oog op vermogensoverdracht, is het nuttig om nauwkeurig vast te stellen wie de verzekeringnemer, de verzekerde en de begunstigde is. Wilt u begeleiding bij al uw stappen op het vlak van bescherming en structurering van uw vermogen? Doe dan een beroep op Wilink om na te gaan hoe de premies werden gefinancierd en uw nalatenschap te optimaliseren.

Buiten de nalatenschap betekent niet noodzakelijk vrijgesteld van successierechten

Bij een levensverzekering zijn meerdere personen betrokken.

De verzekeringnemer sluit het contract af en beschikt over de rechten die eraan verbonden zijn. De verzekerde is de persoon van wiens leven de uitkering voorzien in het contract afhangt. De begunstigde is de persoon die de prestatie ontvangt wanneer aan de voorziene voorwaarden is voldaan.

Bij veel overlijdensverzekeringen of levensverzekeringen met een dekking bij overlijden keert de verzekeraar het kapitaal rechtstreeks uit aan de aangewezen begunstigde.

Uit die contractuele overdracht kan men echter niet afleiden dat het kapitaal fiscaal vrijgesteld is.

Wanneer de overledene zelf een prestatie ten gunste van een derde heeft georganiseerd en gefinancierd, kunnen de gewestelijke regels inzake successierechten die prestatie gelijkstellen met een legaat. Dat is onder meer het geval bij veel klassieke constructies waarbij iemand tegelijk verzekeringnemer en verzekerde is en zijn echtgenoot of kinderen aanwijst als begunstigden bij overlijden.

In Wallonië en Brussel vormt artikel 8 van het Wetboek der successierechten precies een van de wettelijke grondslagen om bepaalde prestaties bedongen ten gunste van een derde fiscaal als een legaat te behandelen. Het feit dat de verzekeraar het kapitaal rechtstreeks aan de begunstigde uitkeert, verhindert op zich dus niet dat successierechten verschuldigd zijn. In Vlaanderen zijn vergelijkbare regels opgenomen in de Vlaamse Codex Fiscaliteit. De concrete toepassing hangt evenwel af van de structuur van het contract en de omstandigheden waarin de prestatie wordt uitgekeerd.

Er moeten dus twee vragen worden onderscheiden: wie ontvangt het kapitaal op grond van het contract, en welke successierechten zijn op dat kapitaal verschuldigd?

De structuur van het contract bepaalt grotendeels de analyse

De fiscaliteit hangt niet alleen af van de naam die in de begunstigingsclausule staat.

Er moet worden nagegaan wie het contract heeft afgesloten, op wiens hoofd het werd gesloten, wie de premies heeft gefinancierd en wie de prestatie uiteindelijk zal ontvangen.

Ook de huwelijkssituatie kan een rol spelen. Wanneer een contract of de premies werden gefinancierd met gemeenschappelijke middelen van echtgenoten, kan de analyse anders zijn dan bij een contract dat uitsluitend met de eigen goederen van één persoon werd gefinancierd.

Daarom kunnen twee contracten met hetzelfde kapitaal en dezelfde begunstigde verschillende fiscale gevolgen hebben.

Het type verzekering, tak 21 of tak 23, is op zich niet het doorslaggevende criterium voor de successierechten. Dat onderscheid heeft vooral betrekking op de werking van de belegging, de eventuele kapitaalgarantie, het rendement en bepaalde andere fiscale aspecten. Voor de nalatenschap blijven de structuur van het contract en de betrokken personen centraal staan.

Welke rol speelt de begunstigingsclausule?

De begunstigingsclausule bepaalt aan wie de verzekeraar het kapitaal moet uitkeren.

U kunt bijvoorbeeld uw echtgenoot, uw kinderen of andere personen aanwijzen. De clausule kan ook meerdere rangen van begunstigden voorzien, om rekening te houden met het eventuele overlijden van een van hen.

De formulering ervan moet dus aansluiten bij uw huidige gezinssituatie.

Een bijzonder aandachtspunt is de formule „mijn wettelijke erfgenamen”. Wanneer de wettelijke erfgenamen worden aangewezen zonder bij naam te worden vermeld, komt de prestatie naar Belgisch recht in principe toe aan de nalatenschap van de verzekeringnemer, tenzij het contract anders bepaalt. De wet betreffende de verzekeringen voorziet uitdrukkelijk in dit mechanisme.

Een later opgesteld testament kan daardoor gevolgen hebben voor wie het kapitaal uiteindelijk zal ontvangen.

Het is dan ook raadzaam de clausule te herbekijken na een huwelijk, een scheiding, een geboorte, een overlijden of elke andere belangrijke wijziging in de gezinssituatie.

Het aanpassen van de clausule volstaat op zich echter niet om successierechten te vermijden. Een persoon die bij naam als begunstigde is aangewezen, kan wel degelijk rechten verschuldigd zijn op het ontvangen kapitaal.

De vrijheid om een begunstigde aan te wijzen moet bovendien worden verzoend met de erfrechtelijke reserve. Artikel 188 van de Belgische wet betreffende de verzekeringen bepaalt dat de verzekeringsprestatie bij het overlijden van de verzekeringnemer vatbaar is voor inkorting overeenkomstig het Burgerlijk Wetboek. Met een levensverzekering kunt u de rechten die aan bepaalde erfgenamen zijn voorbehouden dus niet automatisch omzeilen door een onevenredig deel van het vermogen aan een andere begunstigde toe te kennen.

De begunstigingsclausule kan ook dienen om een generatiesprong te organiseren, bijvoorbeeld door kleinkinderen rechtstreeks aan te wijzen als begunstigden van een deel van het kapitaal. Zij kunnen nog steeds successierechten verschuldigd zijn op wat zij ontvangen. Het voordeel kan echter voortvloeien uit de progressiviteit van de tarieven, wanneer het vermogen over meer begunstigden wordt verdeeld, en uit het feit dat dit kapitaal niet een tweede keer door de kinderen aan de volgende generatie moet worden overgedragen. Deze mogelijkheid moet verenigbaar blijven met de reserve van de beschermde erfgenamen.

Welke successierechten moet de begunstigde betalen?

Wanneer een prestatie uit een levensverzekering bij overlijden belastbaar is, hangt het bedrag van de rechten onder meer af van het bevoegde Gewest, de verwantschap tussen de overledene en de begunstigde en de belastbare waarde.

Het Waalse Gewest, het Vlaamse Gewest en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest hanteren elk hun eigen tarieven en regels.

Om het toepasselijke Gewest te bepalen, wordt in principe gekeken naar de fiscale woonplaats van de overledene. Heeft die in de vijf jaar vóór het overlijden in meerdere Gewesten gewoond, dan is het Gewest bevoegd waar hij tijdens die periode het langst gedomicilieerd was.

De tarieven zijn doorgaans gunstiger in rechte lijn en tussen echtgenoten dan voor verder verwante personen of personen zonder familieband.

Ter indicatie: de geldende tarieven, geraadpleegd in september 2026, tonen de volgende vorken:

Deze percentages zijn progressief: het toepasselijke tarief hangt af van het betrokken bedrag, en verschillende verminderingen, vrijstellingen of gelijkstellingen kunnen de berekening wijzigen. In Vlaanderen gelden bovendien bijzondere regels voor feitelijk samenwonenden. De tabel geeft dus een grootteorde, niet het uiteindelijk te betalen bedrag.

Ook het statuut van de partner is van belang. Voor echtgenoten en wettelijk samenwonenden gelden andere regels dan voor gewone feitelijk samenwonenden, en Vlaanderen voorziet in bepaalde gelijkstellingen die in Brussel of Wallonië niet op dezelfde manier bestaan.

Het heeft dus geen zin om één enkel tarief toe te passen op een levensverzekering zonder tegelijk het contract, de begunstigde en het betrokken Gewest te kennen.

Op welk bedrag worden de rechten berekend?

De belastbare grondslag kan niet worden herleid tot de loutere som van de premies die de overledene heeft gestort.

De fiscale regels voor levensverzekeringen gebruiken specifieke mechanismen die, afhankelijk van de configuratie, betrekking kunnen hebben op de prestatie, op een waarde van het contract of op een deel daarvan.

Ook het moment waarop de prestatie beschikbaar wordt, kan in bepaalde situaties een rol spelen.

Een betrouwbare simulatie moet daarom worden gemaakt op basis van het werkelijke contract en de bijvoegsels ervan, en niet louter op basis van het totaal van de gedane stortingen.

Dit onderscheid is vooral belangrijk voor contracten met een lange looptijd waarvan de waarde sinds de onderschrijving sterk is geëvolueerd.

Tak 21 of tak 23: maakt dat een verschil voor de successierechten?

De keuze tussen een levensverzekering van tak 21 en een levensverzekering van tak 23 bepaalt in de eerste plaats hoe uw kapitaal wordt belegd.

Een tak 21 kan een gewaarborgd rendement bieden volgens de voorwaarden van het contract, terwijl een tak 23 gekoppeld is aan beleggingsfondsen en het belegde kapitaal doorgaans niet waarborgt.

Die verschillen hebben gevolgen voor het rendement, het risico, de kosten en andere fiscale aspecten.

Ze betekenen echter niet dat een tak 21 automatisch belastbaar zou zijn bij overlijden en een tak 23 vrijgesteld, of omgekeerd.

Voor de successierechten moet men terugkeren naar de structuur van het contract en de fiscale regels die van toepassing zijn op de uitgekeerde prestatie.

Wordt een levensverzekering die na 70 jaar wordt afgesloten in België zwaarder belast?

Nee, in België bestaat er geen algemene erfrechtelijke regel die de behandeling van een levensverzekering automatisch wijzigt omdat de verzekeringnemer ouder is dan 70 jaar.

De verwijzing naar 70 jaar komt hoofdzakelijk uit de Franse fiscaliteit van levensverzekeringen.

Voor een nalatenschap die uitsluitend onder Belgische regels valt, vormt de leeftijd van 70 jaar op zich dus geen drempel die een specifiek regime van successierechten in werking stelt.

Voorzichtigheid blijft echter geboden wanneer een contract, een overledene of een begunstigde een band heeft met een ander land. Een grensoverschrijdende nalatenschap kan leiden tot de toepassing van buitenlandse fiscale regels naast de Belgische.

Kan een levensverzekering worden gebruikt om successierechten te verminderen?

Een levensverzekering kan worden opgenomen in een successieplanning, maar er bestaat geen eenvoudige constructie waarmee successierechten automatisch worden vermeden.

Sommige strategieën bestaan erin de eigendom van het contract te wijzigen, een schenking te doen of de financiering van de verzekering anders te organiseren. Hun doeltreffendheid hangt echter sterk af van het Gewest en van de manier waarop de verrichting wordt uitgevoerd.

De regels zijn de afgelopen jaren bovendien gewijzigd. In Wallonië werd de behandeling van bepaalde levensverzekeringen die in een successieplanning worden gebruikt sinds 2022 verstrengd. In Vlaanderen sluit de schenking van een polis niet noodzakelijk elke toekomstige erfbelasting uit: afhankelijk van de configuratie kan de waardeaangroei na de schenking nog aan erfbelasting onderworpen zijn.

Een schenking van geld waarmee de begunstigde vervolgens zelf een contract onderschrijft, kan bovendien andere gevolgen hebben dan een schenking van de bestaande polis.

Voor koppels behoort de kruiselingse polis tot de constructies die kunnen worden onderzocht. Het principe bestaat er bijvoorbeeld in dat elke partner verzekeringnemer is van een contract op het hoofd van de andere en begunstigde van de prestatie bij diens overlijden. De fiscale behandeling hangt echter af van de werkelijke eigendom van de middelen waarmee de premies werden betaald, van het huwelijksvermogensstelsel en van de precieze structuur van de contracten. Het gaat dus niet om een mechanisme dat automatisch garandeert dat er geen successierechten verschuldigd zijn. Voor echtgenoten die gehuwd zijn onder een gemeenschapsstelsel kan de herkomst van de premies het belastbare deel van de prestatie onder meer aanzienlijk wijzigen.

Deze verrichtingen vereisen dus een voorafgaande analyse. Een oplossing die geldig is in een bepaald Gewest of voor een bepaalde gezinssituatie, kan niet automatisch worden overgenomen in een andere situatie.

Levensverzekering en successieplanning: kijk naar het volledige vermogen

Een levensverzekering zou niet afzonderlijk mogen worden geanalyseerd.

Het contract moet worden bekeken in samenhang met de andere goederen, het huwelijksvermogensstelsel, de reeds gedane schenkingen, eventuele testamentaire beschikkingen en de personen die u wilt beschermen.

Ook de begunstigingsclausule moet in lijn blijven met die organisatie. Een testament en een levensverzekering die met meerdere jaren tussenruimte werden opgesteld, kunnen samen tot een ander resultaat leiden dan oorspronkelijk werd beoogd.

Door regelmatig een stand van zaken op te maken, kunt u nagaan of de aangewezen personen nog steeds de juiste zijn en of het contract nog de rol vervult die het in uw vermogensstrategie moet spelen.

Laat uw levensverzekering analyseren door Wilink

Wilink begeleidt zijn klanten bij hun oplossingen op het vlak van levensverzekering, beleggingen en financiële planning.

Vanuit successieoogpunt bestaat de analyse niet alleen uit het vergelijken van contracten. Er moet ook worden gekeken naar de personen die in de polis zijn aangewezen, de herkomst van de middelen, het huwelijksvermogensstelsel, het fiscaal bevoegde Gewest en de andere regelingen die al werden getroffen voor de overdracht van het vermogen.

Met deze aanpak kunt u bepalen welke rol een levensverzekering werkelijk kan spelen in uw planning en op welke punten eventueel een notaris of een andere specialist moet worden ingeschakeld.

Een Wilink-adviseur kan uw contract en uw vermogenssituatie analyseren om de gevolgen van de overwogen oplossingen voor uw nalatenschap in te schatten.